Wpływ wykształcenia skał na ich stan zachowania w obiektach sakralnych budowanych w stylu długoszowym pomiędzy Krakowem a Sandomierzem

Abstract

Buildings of Dlugosz’s style (styl długoszowy) are constructed mainly of dark, strongly fired bricks called “zendrówka”, and more rarely with the use of limestone. In Dlugosz’s house in Cracow the Jura limestone was used which most probably comes from the area of the Wawel Hill, and the same limestone, but taken from the area of “Lasota Hill” (Wzgórze Lasoty), was used in the church and the bell-tower in Raciborowice. The Tertiary limestone was used in the outer elevation of the bell-tower and the Vicarage in Wiślica, as well as in the walls of the Missionaries' House in Sandomierz. The same limestone was also applied in rarely existing architectural details. The preservation condition of the stone material in the buildings was influenced mainly by air pollution resulting from industry development, motorization and unfavourable topographical conditions, as well as biological and mechanical factors. The research showed that the Tertiary limestone was easier destructed than the Jura limestone, which is related to its lower level of lithification. The identification of the reasons for stone destruction is crucial for the selection of the right preservation method. Obiekty w stylu długoszowym wybudowane są głównie z cegły zendrówki, a w mniejszym udziale z wapienia. W domu Długosza w Krakowie zastosowano wapień jurajski, pochodzący najprawdopodobniej z okolic Wzgórza Wawelskiego, a w kościele i dzwonnicy w Raciborowicach ten sam wapień, ale z okolicy Wzgórza z Lasoty. Wapień trzeciorzędowy użyto w elewacji zewnętrznej dzwonnicy i Domu Wikariuszy w Wiślicy oraz w murach Domu Mansjonarzy w Sandomierzu. Te same wapienie zastosowano w rzadko występujących detalach architektonicznych. Na stan zachowania materiału kamiennego w budowlach wpłynęło głównie zanieczyszczenie atmosferyczne spowodowane rozwojem przemysłu, motoryzacja oraz niekorzystne warunki topograficzne, a także czynniki biologiczne i mechaniczne. Badania wykazały, że wapienie trzeciorzędowe ulegają większej destrukcji niż wapienie jurajskie, co związane jest z ich niższym stopniem lityfikacji. Rozpoznanie przyczyn niszczenia kamienia ma istotne znaczenie dla doboru właściwej metody konserwacji.