Budowa geologiczna torfowisk orawskich na przykładzie torfowiska Puścizna Rękowiańska

Abstract

Praca skupia się na przedstawieniu niezwykłej zdolności wysokich torfowisk niecki orawskiej do utrwalania w swej budowie geologicznej zmian środowiskowych, jakich torfowiska te doświadczyły od chwili powstania, do czasów obecnych. Poprzez przedstawienie wysokiej wartości przyrodniczej oraz naukowej Puścizny Rękowiańskiej oraz innych torfowisk orawskich w pracy ukazano konieczność ich ochrony przed zagrażającą im degradacją spowodowaną działalnością antropogeniczną. W celu szczegółowego opisu budowy geologicznej torfowisk orawskich wykonano profilowania odsłoniętych części ich kopuł, sporządzono opis litologiczny pochodzącego z nich torfu oraz przeprowadzono jego datowanie metodą radiowęglową. Dodatkowo określono obecny stan torfowisk poprzez analizę roślinności wchodzącej w skład ich wierzchnicy oraz wykonano analizę parametrów technologicznych torfu w celu stwierdzenia zasadności wykorzystania go jako surowca energetycznego. W wyniku przeprowadzonych badań odkryto związek pomiędzy zmiennością litologii torfowisk orawskich, a zanotowanymi w historii holocenu zmianami klimatycznymi. Poprzez analizę wierzchnicy dowiedziono, iż eksploatacja torfu przyczynia się do zatrzymania lub spowolnienia procesów torfotwórczych, przez co może stopniowo doprowadzić do całkowitego zniszczenia torfowisk, w przypadku braku przedsięwzięcia odpowiednich kroków zmierzających do ich skutecznej, prawnej ochrony. Dodatkowo badanie parametrów technologicznych torfu wykazało niską wartość torfu jako surowca energetycznego, którego pozyskanie w celach opałowych jest głównym powodem degradacji torfowisk niecki orawskiej. This work focuses on the presentation of extraordinary ability of the Orawa peat bogs to persist in its geological structure environmental changes they have experienced from its origin to the present day. By describing natural and scientific value of the Puścizna Rękowiańska and other Orawa Valley peat bogs, work shown the need to protect this objects from anthropogenic degradation. For a detailed description of the geological structure of the Orawa peat bogs profiling was performed on exposed parts of the domes, prepared lithological description of the peat and its radiocarbon dating. In addition, the current state of peat bogs was determined through the analysis of vegetation forming part of their surface and an analysis of the technological parameters of peat in order to determine the validity of its use as an energy source. Research between the variation of lithology of peat bogs and changes of climate noted down in the history of Holocene shown resemblance. Analyzing surface of the peat bogs demonstrated that exploitation of peat slow down peat-forming processes, which can gradually lead to the complete destruction of peat bogs, if appropriate steps for effective, legal protection won’t be taken. In addition, examination of the technological parameters of peat showed a low value of peat as an energy source, which for the purposes of obtaining fuel is the main cause of degradation of the Orawa peat bogs.