Geoeducational tool for geotourism needs – a film illustrating the origin of sandstone-conglomeratic deposits of the Carpathian rocky forms

Abstract

The relic landforms of the Carpathians, developed in the form of amalgamated massive sandstones and conglomerates, represent the so-called Carpathian flysch. Considering that, in research on deep-water clastic sediments there is a paradigm of turbiditic genesis of massive flysch-type deposits and there are also views on a possible non-turbiditic origin of such siliciclastic lithofacies, researches have been undertaken to clarify their actual process-based genesis. Conducted flume experimental modelling has made it possible to document the transport-depositional mechanism responsible for the formation of massive sandy-gravelly sediments and the development of their accumulation system tract. The creation of an interactive geoeducational tool as a film with geointerpretation has enabled a comprehensive clarification of the controversial sedimentological interpretations of such developed rocky forms deposits. Observations of linearly supplied mass sediment gravity flows generated under laboratory conditions, which resemble subaqueous sandy-gravelly ‘avalanches’, suggest that tor deposits originate from laminar (non-turbulent) debris flows taking the form of tongues forming clastic covers in an apron system. The massive products of gravity-driven redeposition processes of sandy-gravelly material should be termed sandstone-conglomeratic debrites, i.e., non-cohesive debrites (rather than turbidites or fluxoturbidites).

Biorąc pod uwagę, że w badaniach nad głębokowodnymi osadami klastycznymi funkcjonuje paradygmat o turbidytowej genezie masywnych utworów typu fliszowego oraz obecne są poglądy o możliwym innym niż turbidytowe pochodzeniu takich litofacji silikoklastycznych, podjęto prace mające na celu wyjaśnienie ich faktycznej genezy procesowej. Przeprowadzone eksperymentalne modelowania korytowe pozwoliły na udokumentowanie mechanizmu transportowo-depozycyjnego odpowiedzialnego za powstanie masywnych osadów piaskowo? -żwirowych. Stworzenie interaktywnego narzędzia geoedukacyjnego w formie filmu z geointerpretacją umożliwiło kompleksowe wyjaśnienie kontrowersyjnych interpretacji sedymentologicznych. Obserwacje generowanych w warunkach laboratoryjnych liniowo zasilanych, masowych spływów grawitacyjnych osadu o charakterze subakwalnych „lawin” piaskowo? -żwirowych sugerują, że utwory skałkowe powstawały z laminarnych (nieturbulentnych) spływów rumoszowych przybierających formę jęzorów formujących pokrywy klastyczne w systemie fartuchowym. Masywne produkty procesów grawitacyjnej redepozycji materiału piaskowo-żwirowego powinny być zatem określane mianem debrytów piaskowcowo-zlepieńcowych, tzn. debrytów niekohezyjnych (a nie turbidytów czy fluksoturbidytów).