Charakterystyka mineralogiczno-gemmologiczna sodalitu z Masywu Oktiabrskiego z SE Ukrainy

Abstract

In the present M.Sc. dissertation the results of mineralogical and gemmological investigations of sodalite enriched mariupolite samples from Oktiabrski Massif in SE Ukraine were presented. The main goal of the research was to describe the relations between sodalite and its adjacent phases, characterize some mineral inclusion in this blue stone, calculate its formula and at last but not least to make an attempt to define its origin. In order to investigate the sodalite, a number of methods were applied. Microscopic observations in transmitted light, scanning electron microscopic studies with chemical analyses SEM-EDS, and electron microprobe research were used for examinations of the 4 thin section specimens. The transmitted light observations revealed that sodalite contacts directly with plagioclase, nepheline and natrolite. SEM-EDS analyses enabled to identify numerous inclusionsin sodalite: i.e. albite, aegirine, nepheline, potassium feldspar, annite, pyrochlore, zirconium, britholite-(Ce). The EMPA analyses of sodalite revealed that its free from fluorine and strontium, whereas its main structural admixtures are represented by iron, zinc, sulphur, and calcium. Finally, based on the results obtained, two mechanisms of sodalite origin were proposed: a conversion of nepheline and/or albite into sodalite.

W niniejszej pracy przedstawiono wyniki badań mineralogiczno- gemmologicznych próbek skalnych mariupolitu bogatego w sodalit, z obszaru Masywu Oktiabrskiego w SE Ukrainie. Celem badań było opisanie wzajemnych relacji sodalitu z sąsiadującymi fazami, zbadanie obecnych wrostków innych minerałów, określenie chemizmu minerału i jego genezy. W celu zbadania sodalitu zastosowano obserwacje mikroskopowe w świetle przechodzącym, analizy elektronomikroskopowe z przystawką do badań chemicznych SEMEDS, oraz badania z użyciem mikrosondy elektronowej. Przedmiotem badań były 4 preparaty na płytkach cienkich. Badania w świetle przechodzącym wykazały, że sodalit w badanych próbkach kontaktuje się bezpośrednio z plagioklazem, nefelinem i natrolitem. Punktowe analizy EDS wykazały występowanie w sodalicie licznych wrostków obcych faz. Są to m.in. albit, egiryn, nefelin, skaleń potasowy, annit, pirochlor, cyrkon i brytolit-(Ce). Analiza chemizmu samego sodalitu z użyciem mikrosondy elektronowej z przystawką WDS wykazała brak podstawień fluoru i strontu, zaś głównymi domieszkami w strukturze sodalitu są żelazo, cynk, siarka i wapń. Analizując możliwości tworzenia się sodalitu w badanych próbkach, zaproponowano dwa niezależne mechanizmy w których minerał ten powstaje kosztem nefelinu lub/i albitu