Poziomy teras fluwialnych jako zapis ewolucji dolin Kamienicy i Ochotnicy w Gorcach

Abstract

Seven levels of fluvial terraces, of Pleistocene and Holocene age, are present in the Kamienica and Ochotnica valleys. The oldest terraces date from the Sanian 1 cold stage and they lie at the heights of up to 74 m above the present river channel. The fluvial terraces in the Kamienica and Ochotnica valleys record both, tectonic uplift and Pleistocene climatic oscillations. The presence of strath terraces, some of them of Holocene age, indicates permanent uplift of the area throughout the Quaternary. The valleys were deepening mainly during transitional glacial-interglacial periods, and less intensely during the interglacial-glacial transitions and interglacial periods. Aggradation took place in glacial and partly in interglacial periods. The valleys widened, with formation of the strath terraces, mainly during the interglacial periods. A general tendency to narrowing of the valley bottoms has prevailed since Mezopleistocene time, but not every phase in the evolution of the valleys resulted in narrower valleys bottoms. The average rate of incising for both valleys since middle Pleistocene was calculated at ca. 0.2 mm/year. The rate of incision was greatest at the transitional stages and in Eemian and Holocene. The valleys differed in the amount of incision at individual stages of their evolution and the most distinct difference is marked since the Eemian until now. In this time the lowest part Ochotnica Valley deepened more than twice the value for corresponding part of the Kamienica valley. This seems to be a result of different rates of neotectonic uplift. W dolinach Kamienicy i Ochotnicy zachowały się do dziś fragmenty siedmiu poziomów teras fluwialnych powstałych w plejstocenie i holocenie. Najstarsze fragmenty teras powstały w okresie zlodowacenia Sanu 1 i mają do 74 m wysokości względnej. W terasach rzecznych obu dolin zapisane są zarówno pionowe ruchy skorupy ziemskiej, jak i rytmiczne oscylacje klimatu w plejstocenie. Obecność cokołów skalnych teras, również holoceńskich, wskazuje na ciągłe wypiętrzanie obszaru, które trwa nieprzerwanie w czasie czwartorzędu. Rozcinanie i pogłębianie dolin miało miejsce głównie podczas okresów przejściowych glacjał-interglacjał. Dodatkowo również w okresach przejściowych interglacjał-glacjał i podczas interglacjałów. Natomiast akumulacja aluwiów w dnach dolin zachodziła podczas glacjałów, a częściowo również w interglacjałach. Poszerzanie den dolin i powstawanie powierzchni erozyjnych miało miejsce głównie podczas interglacjałów. Od mezoplejstocenu występuje tendencja do zmniejszania szerokości den dolinnych, ale nie w każdym kolejnym etapie rozwoju dna dolin były węższe. Średnie tempo pogłębiania obu dolin od środkowego plejstocenu do dziś wynosi około 0,2 mm/rok. Maksymalne natężenie rozcinania dolin przypada na okresy przejściowe i interglacjał eemski oraz holocen. Wielkość rozcięcia w poszczególnych etapach rozwoju w każdej z dolin była inna, a najbardziej widoczna różnica zaznacza się od interglacjału eemskiego do dziś. Na ten czas przypada bowiem ponad dwukrotnie większe pogłębienie doliny Ochotnicy niż doliny Kamienicy (odcinki ujściowe rzek) – jest to zapewne efekt zróżnicowanych ruchów neotektonicznych.