Wpływ składowisk Zakładów Chemicznych "Tarnowskie Góry" na stan chemiczny wód podziemnych w ich rejonie

Abstract

Former chemical industry plant "Tarnowskie Góry" in Upper Silesia region (Southern Poland) operated from 1921 to 1995. 1,7 milion tones of toxic and dangerous waste remained there, covering approximately 34 ha. Since the waste was unsealed, the contaminants migrated easily from the dumps through the unsaturated zone into groundwater. The plant is located in recharge area of two Major Groundwater Basins: MGB 327 Lubliniec-Myszków and MGB 330 Gliwice. These aquifers provide the water resources for several surrounding cities. The dynamics of groundwater chemical parameters in the vicinity of ex chemical plant "Tarnowskie Góry" have been assessed, basing on the data from local monitoring network. Furthermore, groundwater flow and transport models have been developed in order to forecast the changes in groundwater quality in the perspective of 25, 50, 100and l50years. The results show serious degradation of groundwater quality, especially due to contamination with boron. Forecasted changes of groundwater quality in time are rather slow; even in the case of absolute liquidation of contamination source, the serious improvement of groundwater quality might be reached no sooner that after several tens of years. Byłe Zakłady Chemiczne „Tarnowskie Góry" działały w latach 1921 - 1995. Efektem ich działalności jest ponad 1,7 min ton niebezpiecznych odpadów zdeponowanych na składowiskach o powierzchni około 34 ha. Brak jakiejkolwiek izolacji w podłożu tych składowisk powodował łatwe przedostawanie się zanieczyszczeń poprzez strefę aeracji do wód podziemnych. Byłe Z.Ch. „Tarnowskie Góry" są zlokalizowane w strefie pogranicza dwóch triasowych Głównych Zbiorników Wód Podziemnych: GZWP 327 Lubliniec-Myszków oraz GZWP 330 Gliwice, stanowiących istotne źródło zaopatrzenia okolicznych miast i gmin w wodę pitną. W ramach pracy przeprowadzono analizę zmienności parametrów chemicznych wód podziemnych w rejonie byłych Zakładów Chemicznych „Tarnowskie Góry" w oparciu o dane z monitoringu lokalnego wód podziemnych. Skonstruowano również autorskie modele matematyczne przepływu wód podziemnych oraz transportu zanieczyszczeń w rejonie b. ZCh „Tarnowskie Góry". Na ich podstawie przeprowadzono prognozy zmian jakości wód podziemnych w perspektywie 25, 50, 100 i 150 lat. Wyniki pracy wskazują na poważną degradację wód podziemnych, zwłaszcza ze względu na zanieczyszczenie borem. Prognozowane zmiany jakości wód podziemnych w czasie są bardzo powolne; nawet w przypadku całkowitej likwidacji ogniska zanieczyszczeń istotna poprawa jakości wód podziemnych może nastąpić dopiero po upływie kilkudziesięciu lat.