Stosunki etniczne w badaniach Instytutu Śląskiego z perspektywy jego 80-lecia

Abstract

The article presents a sociological discourse about studies of ethnic and national relations which have been conducted at the Silesian Institute since the establishment of this institution in 1934. Ihe main aim of the discourse is to show the significance of Silesia as an independent subject of study, a peculiar social laboratory, and a source of social factors in the development of science. Seeing as sociologists who discuss the state of research in the scope of ethnic and national problems in Polish sociology rarely reach for the accomplishments of the institute, I began my considerations with presenting classical studies of E. Szramek, J. Chałasiński, P. Rybicki, S. Ossowski and S. Nowakowski, showing the evolution of the problem areas and theoretical frameworks which lay at the foundation of different projects taken up by the Institute. Ihe historical perspective accepted in the article made it possible for me to present the significance of processes of social change for the conceptualization of the ethnic problem area, which differs greatly from that in the time of socialism, transformations in identity, redefinition of it and the cultural <i>universum</i> of Silesians in the direction of demonstrating their relations with Germans, while - among the younger generation - a European identity based on universal values, which is slowly taking shape.

Artykuł przedstawia socjologiczny dyskurs o badaniach nad stosunkami etnicznymi i narodowymi prowadzony w Instytucie Śląskim od początków jego powstania, czyli od 1934 roku. Jego podstawowym celem było ukazanie znaczenia Śląska jako samoistnego przedmiotu badań i jako swoistego laboratorium społecznego oraz społecznych czynników rozwoju nauki. Ze względu na fakt, iż socjologowie omawiający stan badań w zakresie zagadnień etnicznych i narodowych w socjologii polskiej rzadko sięgają do dokonań instytutu, swoje rozważania rozpoczęłam od klasycznych studiów E. Szramka, J. Chałasińskiego, P. Rybickiego, S. Ossowskiego i S. Nowakowskiego, ukazując ewolucję problematyki badawczej i ujęć teoretycznych, które leżały u podłoża podejmowanych w nim przedsięwzięć. Perspektywa historyczna przyjęta w artykule umożliwiła mi przedstawienie znaczenia procesów zmiany społecznej dla odmiennej niż w czasach socjalizmu konceptualizacji problematyki etnicznej, przemian tożsamości, redefinicji jej i kulturowego uniwersum Ślązaków w kierunki uwidocznienia związków z Niemcami, a wśród młodego pokolenia powoli kształtującej się tożsamości europejskiej opartej na uniwersalnych wartościach.