Zachód i Bizancjum. Zarys teologii politycznej wielkiego rozbratu

Abstract

The present paper tries to give a generał answer to the question of how did the breach between the Bizantine and Latin Church come about. The author seeks to discribe this process from the point of view of the political theology; this could be very helpful in such a presenentation of the problem beacause the theological premisses of the Western and Eastern thought come to be very important in understanding the schism: both of them do have an effect on the different views of mutual relations between spiritual and secular powers, between the Altar and the Throne. What comes into prominence in the context of this historical clash has to be examined as the ąuestion of the primacy, the theological Filioąue formuła, the power of the emperor sway over the Bizantine Church, the understanding of the Church as a corpus misticum and politicum, the significance of the canon law, etc. The author draws conclusion that the Bizantine Church turned out to be much more docile than its Western brother in the face of imperial power and also to much attached to the theological subtilities, even in the front of the Turkish threat, as to be able to become reconciled with the West. On the other hand, the article emphasizes the significance of the fight, which the Latin Church had to wage in order to get independence of the secular power by means of the canon law.

Artykuł stanowi próbę syntetycznego ujęcia przyczyn rozłamu, jaki dokonywał się w ciągu wieków między Kościołem bizantyjskim i łacińskim. Autor przyjmuje metodę opisu tego brzemiennego w skutki procesu z punktu widzenia teologii politycznej. Pozwala to na taką prezentację problemu, w której dla zrozumienia schizmy istotne okazują, się teologiczne przesłanki myśli zachodniej i wschodniej, wpływające na różne po obu stronach pojmowanie wzajemnego stosunku władzy duchownej i świeckiej, Ołtarza i Tronu. W świetle konfliktu teologiczno-politycznego szczególnego znaczenia nabierają tu kwestie prymatu, teologicznej formuły Fttioąue, cezaropapizmu, Kościoła jako corpus misticum i politicum, różnie rozumianej roli prawa kanonicznego, etc. W konkluzji zwraca się uwagę na uległość Kościoła wschodniego wobec władzy cesarskiej i uporczywe trzymanie się wypracowanych dystynkcji teologicznych, co uniemożliwiło ostatecznie pojednanie z Zachodem nawet w obliczu zagrożenia tureckiego. Z drugiej strony podkreśla się walkę Kościoła łacińskiego o niezależność od władzy świeckiej i wypracowanie przezeń odrębnego korpusu prawa kanonicznego, które umacnia zwierzchność papieży nad światem zachodniego chrześcijaństwa.