Czy otwartość na sprzeczne zasady moralne może być lekiem na polaryzację polityczną? Teoria Fundamentów moralnych Jonathana Haidta

Abstract

The essay analyzes Jonathan Haidt’s Moral Foundations Theory (MFT) and its application in explaining political polarization. It discusses the three main principles of morality and the six universal moral foundations proposed by Haidt, as well as the controversial claim that the political right draws on a broader range of innate moral intuitions. Despite numerous theoretical and methodological objections to MFT, it remains an influential model for explaining ideological and political differences. At first glance, MFT leads to pessimistic conclusions that rational arguments have little significance and do not reduce worldview divisions. However, awareness of universal cognitive limitations and diverse moral matrices is undoubtedly a valuable perspective that expands the possibilities for social depolarization. Esej analizuje teorię fundamentów moralnych (MFT) Jonathana Haidta i jej zastosowanie do wyjaśnienia polaryzacji politycznej. Omówione są trzy główne zasady moralności i sześć uniwersalnych fundamentów moralnych zaproponowanych przez Haidta, jak również wzbudzające kontrowersje twierdzenie, że prawica korzysta z szerszego wachlarza wrodzonych intuicji moralnych. Mimo wielu zastrzeżeń teoretycznych i metodologicznych do MFT pozostaje ona wpływowym modelem wyjaśniającym różnice ideologiczne i polityczne. Pozornie MFT prowadzi do pesymistycznych wniosków, że racjonalne argumenty nie mają większego znaczenia i nie redukują podziałów światopoglądowych. Jednakże świadomość uniwersalnych ograniczeń poznawczych oraz różnorodnych matryc moralnych jest niewątpliwie wartościową perspektywą poszerzającą pole działania dla depolaryzacji społecznej.