Norweska grzeczność konwersacyjna - między kulturą a językiem

Abstract

The paper analyses the concept of politeness in the context of Norwegian everyday conversation. Instead of following the widely accepted concept of universality of politeness structures, it refers the theoretical background for considering politeness as realising culturally preconditioned communication patterns. Such patterns consist both of adequate face work, and of obligations connected to speaker/listener role, the latter realised through the system of adjacency pairs. The basic rules prevailing in Norwegian conversations are discussed, such as maintaining a clear and harmonious flow of talk or non-imposing on one’s conversational partner. These rules are exemplifi ed on extracts from interethnic dialogues between Poles using Norwegian as a second language, and native speakers of Norwegian. The conclusions of the paper are twofold, it calls for the concept of politeness to be considered on the broader level of discourse rather than the level of single speech acts. Additionally, it stresses the role of ethnic communication pattern in second/foreign language teaching. The realisation of communication patterns allows for a legitimate participation in conversation, which in turn is vital for a successful construction of identity in second/foreign language. Artykuł podejmuje temat grzeczności językowej, przedstawionej w kontekście norweskich rozmów codziennych. Odrzucając częste w badaniach nad grzecznością ujęcie uniwersalistyczne, autorka artykułu opisuje teoretyczne podstawy postrzegania uprzejmości jako realizacji wzorca komunikacji wynikającego z uwarunkowań kulturowych. Wzorzec tworzą zarówno strategie językowe, służące zachowaniu twarzy własnej oraz rozmówcy, jak i obowiązki wynikające z roli mówiącego/słuchacza, realizujące się w systemie wypowiedzi przyległych. Autorka szkicuje najważniejsze zasady obowiązujące w norweskiej rozmowie codziennej, takie jak utrzymywanie harmonijnego i przejrzystego przebiegu konwersacji czy nienarzucanie się swojemu rozmówcy, oraz ilustruje je przykładami zaczerpniętymi z nagrań interetnicznych rozmów w języku norweskim między Polakami oraz rodzimymi użytkowanikami tego języka. Konkluzją artykułu jest postulat rozszerzenia językoznawczego rozumienia konceptu grzeczności z poziomu aktów mowy na cały dyskurs konwersacyjny oraz podkreślenie roli etnicznego wzorca komunikacji w nauczaniu języków obcych. Realizacja wzorców umożliwia pełnoprawne uczestnictwo w rozmowie, które wydaje się być podstaw udanej konstrukcji tożsamości jednostki w języku drugim lub obcym.