Osamotnienie osób starszych w Polsce - skala, przejawy oraz sposoby przeciwdziałania zjawisku

Abstract

The text discusses results of a research conducted on behalf of I – Woman Foundation (Fundacja Ja Kobieta) on the elderly people loneliness phenomenon. The aim of the research was to determine the scale of said phenomenon and partially of social exclusion of the elderly, factors influencing the probability of the problem’s occurrence as well as counter-measures possible to apply on both personal and institutional level. The initial phase of the research consisted of 11 individual in-depth interviews (IDI). The most important part of the project involved quantitative research carried out on a nationwide, random, representative group of a thousand 65 years-old-people. This research was done through CATI interviews. The results were discussed during two focus group interviews (FGI). The aim of the interviews was to check the point of view of potential carers and people fighting with elderly people’s loneliness. Almost 20% of the Polish elderly can be considered lonely – they declare that often (10%) or always (7%) feel lonely. Almost half of the surveyed (47%) admitted never feeling lonely. The factors influencing the feeling of loneliness include: gender, age, education, marital status, source of income, place of living. Factors that increase the level of loneliness include lack of self-reliance and no possibilities of getting support in dealing with one’s difficult situation. Family and relatives are the key factors in fighting with social exclusion. Friends and acquaintances are also important since they are often the only support of an elderly person. Local social policy should create suitable conditions for social integration of the elderly into the local community and limiting architectural barriers is one of the important elements of such a process. The fate of non self-reliant people depends on institutional solutions. Tekst omawia wyniki badań zrealizowanych na zlecenie Fundacji Ja Kobieta i dotyczących zjawiska osamotnienia wśród osób starszych. Celem badania było określenie skali zjawiska osamotnienia i po części wykluczenia społecznego osób starszych, czynników wpływających na szansę wystąpienia problemu, jak i środków zaradczych możliwych do zastosowania zarówno na poziomie jednostki, jak i w ramach działań instytucji publicznych. Wstępny etap badania stanowiło jedenaście indywidualnych wywiadów pogłębionych (IDI). Najważniejszą częścią projektu były badania ilościowe zrealizowane na ogólnopolskiej losowej, reprezentatywnej 1000-osobowej próbie mieszkańców Polski w wieku 65 lat za pomocą wywiadów telefonicznych wspomaganych komputerowo (CATI). Opracowane wyniki zostały omówione w trakcie dwóch zogniskowanych wywiadów grupowych (FGI). Celem wywiadów było zbadanie punktu widzenia potencjalnych opiekunów i realizatorów działań na rzecz ograniczania osamotnienia osób starszych. Za osamotnionych można uznać niecałą jedną piątą polskich seniorów, którzy deklarują, że często (10%) lub zawsze (7%) czują się osamotnieni. Prawie połowa badanych (47%) stwierdziła, że nigdy nie czuje się osamotniona. Czynnikami wpływającymi na poczucie osamotnienia jest między innymi: płeć, wiek, wykształcenie, stan cywilny, źródło dochodów i miejsce zamieszkania. Czynnikami zwiększającymi poziom osamotnienia jest także niesamodzielność osób starszych oraz brak możliwości uzyskania wsparcia w rozwiązywaniu problemów życiowych. Wśród sposobów na walkę z wykluczeniem jedną z kluczowych ról odgrywa rodzina i bliscy. Kolejnym istotnym czynnikiem są znajomi i przyjaciele, którzy mogą stanowić dodatkowe, a często jedyne wsparcie dla osoby starszej. Zadaniem lokalnej polityki społecznej jest przede wszystkim stworzenie warunków do integracji społecznej osób starszych w ramach społeczności lokalnej, a istotnym elementem tworzenia tych warunków jest ograniczanie barier architektonicznych. Od rozwiązań instytucjonalnych zależy też przede wszystkim los osób niesamodzielnych.